Sabzian

Robert Bresson: Aantekeningen over de cinematografie (deel 2)

18/01/2014
Sabzian
PRINTER-FRIENDLY VERSION

 

Opname
De mooiste toevalligheden zijn die welke precies werken. [1] Manier om de slechte te verwijderen en de goede aan te trekken. Van te voren een plaats voor ze inruimen in je compositie.

*

Acteurs, kostuums, decors en rekwisieten moeten vooral doen denken aan het toneel. Erop letten dat de mensen en dingen van mijn film niet vooral doen denken aan de cinematografie.

*

Wie het met het minste kan, kan het met het meeste. Wie het met het meeste kan, kan het niet noodzakelijkerwijs met het minste.

*

Opname. Zich alleen houden aan indrukken en gewaarwordingen. Geen tussenkomst van het verstand dat vreemd is aan deze indrukken en gewaarwordingen.

*

Macht die je (afgevlakte) beelden hebben anders te zijn dan wat zij zijn. Hetzelfde beeld op tien verschillende manieren benaderd, zal tien keer een ander beeld zijn.

*

NOCH REGISSEUR. NOCH FILMMAKER. VERGEET DAT JE EEN FILM MAAKT.

*

Acteur. 'De onzekerheid van het personage over zijn wezen' dwingt het publiek het talent op zijn gezicht te zoeken, in plaats van het raadsel dat voor ieder levend wezen bijzonder is.

*

Geen intellectuele of cerebrale mechaniek. Eenvoudig een mechaniek.

*

Als op het scherm de mechaniek verdwijnt en als de zinnen die je hen hebt laten zeggen, de gebaren die je hen hebt laten maken, nog slechts één zijn met je modellen, met je film, met jou, dan gebeurt er een wonder.

*

Uit het evenwicht brengen om weer in het evenwicht te brengen.

*

De ideeën verbergen, maar wel zo dat men ze terugvindt. Het belangrijkste zal het beste verborgen zijn.

*

Spel, dat een eigen bestaan lijkt te hebben, apart, buiten de acteur, een tastbaar wezen, om.

 

OVER ARMOEDE

Brief van Mozart, naar aanleiding van enkele van zijn eigen concerten (nr. 413, 414, 415): 'Zij houden het juiste midden tussen het te moeilijke en te gemakkelijke. Zij zijn briljant. . . , maar zij missen armoede.'

*

Montaigne: De gemoedsbewegingen ontstonden gelijktijdig met die van het lichaam.

*

Ongewone benadering van lichamen. Op de loer liggen voor de meest onmerkbare, de meest innerlijke bewegingen.

*

Geen handigheid, maar lenigheid.

*

Het niveau van mijn film stijgt direct wanneer ik improviseer, daalt wanneer ik alleen maar uitvoer.

*

De CINEMA zoekt onmiddellijke en definitieve expressie door mimiek, gebaren, stembuigingen. Dit systeem sluit noodzakelijkerwijs expressie uit door verbindingen en wisselingen van beelden en geluiden en de transformaties, die er uit volgen.

*

Wat voor één kunst kenmerkend is, kan niet meer worden overgeplant naar een andere kunst. [2]

*

Onmogelijkheid om iets krachtig uit te drukken door de samenvoeging van de middelen van twee kunsten. Het is óf het een óf het ander.

*

Geen films maken om een stelling te illustreren, of om van mannen en vrouwen alleen het uiterlijk te tonen, maar om de substantie waarvan zij gemaakt zijn, te ontdekken. Dat 'hart van het hart' te raken, dat zich niet laat vangen door de poëzie, noch door de filosofie en ook niet door de dramaturgie.

*

Beelden en klanken zijn als mensen die elkaar onderweg ontmoeten en

geen afscheid meer van elkaar kunnen nemen.

*

Niets te veel, niets dat ontbreekt.

*

Film van X. Twee boosaardige ogen, die er beminnelijk proberen uit te zien; een bittere mond gemaakt om te zwijgen, die niet ophoudt met praten en op den duur in strijd is met de tekst: Star-system, waar mannen en vrouwen letterlijk een spookachtig bestaan leiden.

*

Charme van de film van X: te hooi en te gras gemaakt.

*

In overeenstemming met hun uitgangspunt, kunnen de CINEMA-films slechts acteurs gebruiken, de cinematografische films slechts modellen.

*

De muziek neemt alle plaats in en geeft niet meer waarde aan het beeld waaraan zij toegevoegd is.

*

DE GELUIDSFILM HEEFT DE STILTE UITGEVONDEN

*

Absolute stilte en stilte verkregen door pianissimo-geluid.

*

Film van X. Geschreeuw, gebrul, evenals op het toneel.

*

Model. Wat je van jezelf laat kennen door in hem op te gaan.
Dat het gewicht van ieder beeld, ieder geluid niet alleen bepaald wordt met betrekking tot je film en je modellen, maar ook met betrekking tot jezelf.

*

Trek de aandacht van het publiek (zoals men spreekt over het trekken van een schoorsteen).

*

Een klein onderwerp kan aanleiding geven tot veelvoudige en diepgaande combinaties. Vermijd te veel omvattende of te vergaande onderwerpen, waarbij niets je waarschuwt, wanneer je afdwaalt. Ofwel neem slechts dat, wat deel uit zou kunnen maken van je leven en afhangt van je ervaring.

*

Het algemene van de muziek, dat niet overeenstemt met het algemene van een film. Vervoering die de andere vervoeringen belemmert.

*

'De duivel sprong in zijn mond': geen duivel in een mond laten springen. 'Alle echtgenoten zijn lelijk': geen verzameling lelijke echtgenoten tonen.

Over belichting
Dingen meer zichtbaar maken, niet door meer licht, maar door de nieuwe hoek vanwaaruit ik ze bekijk.

*

Dingen bij elkaar brengen, die nog nooit bij elkaar gebracht zijn en daarvoor niet bestemd leken.

*

Film van X, aan alle kanten open. Verstrooiing.

*

Model. In zijn gelaatstrekken: de niet lichamelijk uitgedrukte gedachten of gevoelens, zichtbaar gemaakt door onderlinge verbinding en wisselwerking van twee of meer verschillende beelden.

*

Geen opgezwollenheid en geen overdaad.

*

Debussy speelde zelf met een gesloten piano.

*

Eén verkeerd woord, één verkeerd of slechts misplaatst gebaar staat al het overige in de weg.

Ritmische waarde van een geluid
Geluid van een deur die open- en dichtgaat, van voetstappen, enz., noodzakelijk voor het ritme.

*

Als iets wat mislukt is, van plaats wordt veranderd, heeft het kans van slagen.

*

Model. Zijn bestendigheid: altijd dezelfde manier van anders zijn.

*

Een acteur heeft behoefte om uit zichzelf te kruipen om zich in de ander te zien. EENMAAL UIT ZICHZELF GEKROPEN ZULLEN JE MODELLEN NIET MEER IN ZICHZELF KUNNEN TERUGKEREN.

*

Een nieuwe samenhang brengen in de onsamenhangende geluiden (wat je meent te horen is niet wat je hoort) van een straat, van een station, van een luchthaven... Ze één voor één in de stilte kiezen en ze opnieuw doseren.

Spel
De acteur: 'Ik ben het niet die jullie zien, die jullie horen, het is de ander.' Maar daar hij niet volledig de ander kan zijn, is hij die ander niet.

*

CINEMA-films die onder controle staan van het verstand, gaan niet erg ver.

*

De werkelijkheid retoucheren met werkelijkheid.

*

Model. Zijn zuivere wezen.

*

De wisselwerkingen die ontstaan tussen beelden en beelden, geluiden en geluiden, beelden en geluiden geven aan de personen en aan de voorwerpen van je film hun cinematografische leven en maken op subtiele wijze je compositie tot een geheel.

*

Beelden geleiden de blik. MAAR HET SPEL VAN DE ACTEUR BRENGT HET OOG OP EEN DWAALSPOOR.

*

Geen enkele concurrentie met de Schone Kunsten.

*

Demonteren en opnieuw monteren, totdat de intensiteit bereikt is.

*

Denk aan je film binnen de beperkingen die je je gesteld hebt.

*

Een toneelacteur brengt noodzakelijk de conventies, de moraal en plichten ten opzichte van zijn kunst met zich mee.

*

Wordt gelijk aan je modellen en laat hen gelijk worden aan jou.

*

Beelden in afwachting van hun innerlijke verbinding.

*

Modellen, uiterlijk mechanisch, innerlijk vrij. Niets gewilds op hun gezicht. 'Het onveranderlijke, het eeuwige verborgen onder het toevallige.'

*

Wees de eerste die ziet wat je ziet, zoals je het ziet.

Naïeve barbaarsheid van de nasynchronisatie
Stem zonder werkelijkheid, die niet overeenstemt met de beweging van de lippen. Tegen het ritme van hart en longen in. Die 'zich van mond vergist heeft'.

*

Het verleden weer in de tegenwoordige tijd brengen. Magie van de tegenwoordige tijd.

*

Model. Al die dingen die jij je niet van hem kon voorstellen, tevoren niet en ook niet tijdens.

*

Model. Niet na te bootsen ziel. Lichaam.

*

Iets ouds wordt nieuw, als je het losmaakt uit zijn bekende omgeving.

*

Al die effecten, die je kunt halen uit de herhaling (van een beeld, van een geluid).

*

Een verwantschap vinden tussen beeld, geluid en stilte. De indruk geven dat ze graag met elkaar verkeren, dat ze zich op hun plaats voelen. Milton: Silence was pleased.

*

Model. Het aandeel van zijn bewustzijn tot een minimum terugbrengen. Het raderwerk op gang brengen waarin hij alleen nog maar zichzelf kan zijn en waarin hij alleen kan functioneren.

*

Beelden. Als modulaties in de muziek.

*

Model. Teruggetrokken in zichzelf. Van het weinige dat hij laat ontsnappen, neem slechts dat wat je uitkomt.

*

Model. Zijn manier innerlijk te zijn. Uniek, onnavolgbaar.

*

Film van X. Besmetting door de literatuur: beschrijving door opeenvolgende pans en travellings.

*

Het komt voor dat het chaotische karakter van een film ons bedriegt, ons de illusie van orde geeft, omdat hij eentonig is. Maar dat is een negatieve en steriele orde. OP EERBIEDIGE AFSTAND VAN ORDE EN WANORDE.

*

Bestudeer je gewaarwording grondig. Kijk wat er in zit. Analyseer hem niet met woorden. Geef hem weer in verwante beelden, in gelijkwaardige geluiden. Hoe duidelijker hij is, des te duidelijker wordt je stijl. (Stijl: alles wat geen techniek is.)

Opname
Je film moet lijken op de film die je ziet als je je ogen dicht doet. (Je moet in staat zijn hem op ieder ogenblik helemaal te zien en te horen.)

-------------------

[1] Ik schilder boeketten vaak aan de kant, waar ik ze niet geschikt heb.’ (Aug. Renoir tot Matisse, uit het hoofd geciteerd).

[2] CINEMA en toneel houden zich aan elkaar vast uit gemakzucht. Men heeft belang bij deze verwarring.

-------------------

Robert Bresson: Aantekeningen over de cinematografie
Vertaling Marijke de Groot (herwerkt naar nieuwe spelling)
Oorspronkelijk: Robert Bresson, Notes sur le cinématographe, Parijs (Gallimard), 1975